Шагдарын Цэгмид (1922-2004)
Төрийн соёрхолт, академич Ш.Цэгмид 16-р жарны харагчин гахай жилийн өвлийн сүүл сарын шинийн таванд буюу шинэ тооллоор 1922 оны 1-р сард Улаанбаатар хотод төржээ. Түүний эцэг Шагдар Төв аймгийн Угтаалцайдам, Жаргалантаар нутаглан мал маллаж байгаад Нийслэл хүрээнд ирж суурьшин улмаар Ардын хувьсгал ялсны дараагаар галч, манаач, зарлага зэрэг хар ажил хийдэг байжээ. Эх Чимид нь Амгаланбаатар хот нэртэй байсан сууринд төрсөн хүн юм. Аль аль нь бичиг үсэг мэдэхгүй, нэгнийхээ авдаг бага шиг цалингаар амьдардаг энгийн хүмүүс ажээ.
Цэгмид багшийг найман нас хүрч сурч боловсрох анхны алхам хийх цаг болоход түүний цаашдын замыг нагац ах Пүрэвжав нь тун өвөрмөцөөр шийдэж өгчээ. Юу вэ гэвэл түүнийг Нийслэл хотод бүр 19-р зуунд байгуулагдсан Зөвлөлтийн бага сургуульд оруулсан байна. Энэ хүн тэр үеийн сэхээтний нэг байсан бөгөөд Улаанбаатар хотын анхны цахилгаан станц буюу нийслэлийнхний хэлдгээр Чийдэнгийн хорооны дарга, Архин заводын дарга зэрэг хариуцлагатай алба хашиж явжээ. Ажил хөдөлмөрийн гараагаа дунд сургуулийн 8-р анги төгссөний дараа Орос хэлний орчуулагчийн курс төгсөж Архин завод дараа нь Сангийн яаманд хэлмэрч, орчуулагч болсноор эхэлсэн байна. Цэгмид багшийн ийнхүү хар багаасаа ажил хөдөлмөр эрхлэхэд нөлөөлсөн зүйл бол 8-р анги төгсөх жил буюу 1938 онд эцэг Шагдар нь хорвоогийн мөнх бусыг үзүүлсэн явдал байлаа. Эндээс ШУХ-ийн Газарзүйн тасагт орох хүсэлт тавьсан нь ёсоор болж 1941 онд ШУХ-д дагалдан сурагчаар орсон байна. Тэр үед тус хүрээлэн байгалийн ухааны талаарх судалгааг өргөжүүлэх зорилт тавьж ЗХУ-ын ШУА-иас хэд хэдэн эрдэмтэн урьж ажиллуулж эхэлсэн билээ.
Тэдний нэг Оросын нэрт газарзүйч Э. М. Мурзаевыг дагалдан сурах болж улмаар Баруун Монголын нутгаар газарзүйч Э. М. Мурзаевтай хамт хээрийн судалгаанд оролцжээ.
1948 онд Москвагийн улсын их сургууль, 1951 онд мөн сургуулийн аспирантурыг төгсөж ирснээс хойш 1988 он хүртэл ШУА-ийн системд тасралтгүй ажиллажээ. Тэрбээр 1951-1962 он хүртэл Шинжлэх Ухааны Хүрээлэнгийн Газарзүйн тасгийн эрхлэгч, 1962- 1988 он хүртэл Газарзүй, Цэвдэг судлалын хүрээлэнгийн захирал, 1976-1988 он хүртэл ШУА-ийн дэд ерөнхийлөгчийн албыг давхар хашиж иржээ. 1988-2002 он хүртэл Газарзүйн хүрээлэнгийн эрдэм шинжилгээний ажилтан, зөвлөхөөр ажиллаж байв.
Ш. Цэгмид 1951 онд Газарзүйн шинжлэх ухааны дэд эрдэмтний зэрэг хамгаалж, 1962 онд докторын зэрэг хүртэж улмаар тэр жилдээ ШУА-ийн сурвалжлагч гишүүнээр сонгогдож, 1965 онд ШУА-ийн жинхэнэ гишүүн болсон байна. Мөн 1964 онд ЗХУ-ын Газарзүйн нийгэмлэгийн гадаад хүндэт гишүүнээр сонгогдсон юм.
Дэлгэрэнгүйг эндээс
